Praca ze światem to stworzony przez Arnolda Mindella i jego współpracowników sposób pracy nad problemami tego świata.
"Jako pracę ze światem określam
wielokulturowy i wielopoziomowy proces budowania świadomości. Jest to metoda
pracy zarówno z małymi, jak i dużymi grupami."
"Według mnie podstawowy problem demokracji nie dotyczy władzy. Chodzi o świadomość. Wyznacza ona zupełnie inny paradygmat. Świadomość wiąże się z dostrzeganiem tego, co dzieje się w nas samych, w naszych interakcjach, ze świadomością zmian w wysyłanych przez nas sygnałach, świadomością naszych snów, tego, co najgłębsze. Tak więc gdy zbiorowości kulturowe dążą do demokracji, my pragniemy głębszej demokracji, w której kluczową rolę odgrywa świadomość, nie zaś władza."
Arnold Mindell
Głęboka demokracja to podejście, dla którego właściwe każdej jednostce doświadczenia, uczucia, przekonania, sny i poglądy są istotne i wartościowe jako część uniwersalnej całości. Głęboka demokracja w grupie oznacza, że stwarza się tam miejsce na każdy pojawiający się w polu głos, pomaga się mu dopełnić się i wyrazić.
W praktyce praca ze światem przyjmuje formę seminariów, w trakcie których mniejsze lub większe (liczące do kilkuset osób) grupy ludzi spotykają się i wspólnie pracują, mając na celu świadomość samych siebie - swojej różnorodności, aktualnych problemów politycznych i społecznych, postaw, uczuć i snów.
Praca z procesem w grupach
Grupa, podobnie jak jednostka, również ma swoją tożsamość, swój proces
pierwotny. Znajduje on swój wyraz w twierdzeniach rozpoczynających się od
(czasami domyślnego) "my": "jesteśmy ludźmi, którzy wiedzą, jak współpracować",
"jesteśmy spokojni", "jesteśmy zorientowani na wykonywanie zadań", itd. Każda
grupa ma także "proces wtórny", tzw. "nie-my" - ignorowane, odrzucane,
zaprzeczane doświadczenia, które nie przystają do tożsamości grupy. Proces
wtórny znajduje odbicie w plotkach, bywa reprezentowany przez obecną w grupie
mniejszość czy kozła ofiarnego, przyjmuje formę krytyki, czy też odczuwany jest
jako symptomy cielesne lub pojawia się w snach. Procesu wtórnego grupa
doświadcza zazwyczaj jako czynnika zakłócającego normalny bieg rzeczy - zakłóca
on przebieg procesu pierwotnego grupy. Z drugiej jednak strony, daje jej szansę
rozwoju. Poprzez odkrywanie i integrowanie swojego procesu wtórnego, grupa może
się przekształcać, rozwijać i zmieniać.
Proces grupowy jako forma pracy z grupami
Linearny przebieg procesu grupowego obejmuje kilka
etapów:
1. Uporządkowanie
To czas, gdy ustala się obecne w danej sytuacji tematy czy sprawy. Facylitator i grupa próbuje ustalić, wokół których koncentruje się najwięcej energii.
2. Consensus
Grupa dąży do ustalenia, którą ze spraw zająć się w pierwszej kolejności.
3. Rozpoznanie rozkładu ról i polaryzacji
Sprawy reprezentowane są przez role lub poszczególne stanowiska. Role bliższe
tożsamości grupy wyrażane są bardziej czytelnie i wprost. Inne, bardziej od
owej tożsamości oddalone i takie, za którymi trudniej się opowiedzieć, zostają
wyrażone później. Roli - pewnemu punktowi widzenia czy pewnej postawie,
towarzyszy zazwyczaj rola komplementarna - na przykład swój/obcy, ofiara/ktoś,
kto sprawia ból, krytyk/krytykowany itd. To właśnie polaryzacja między owymi
stanowiskami bywa częstym powodem wyczuwalnego w grupie napięcia. Grupa pracuje
nad najlepiej widocznymi, "najżywszymi" w danym momencie polaryzacjami.
Początkowe stanowiska stają się we wzajemnych starciach bardziej klarowne i
pełniejsze, a często w pewnym momencie zmieniają się bądź łączą. Ludzie czują,
że chcieliby obsadzić pewną rolę, ale już po chwili zmieniają zdanie i
przechodzą na drugą stronę.
4. Obsadzenie ról-duchów
Role-duchy pojawiają się w postaci napomknień czy ukrytych znaczeń wypowiadanych treści czy podejmowanych działań, nie są jednak wyrażane wprost. I tak na przykład bywa, że członkowie grupy czują się krytykowani, ale nie widać tego, kto krytykuje. Facylitator próbuje wyrazić role-duchy, by w ten sposób umożliwić dalszy rozwój procesu.
5. Rozpoznanie progów i gorących miejsc
Próg grupy określa granice tożsamości grupowej. Jeśli w obszarze "nie-my" istnieją jakieś
kwestie, które mimo to są dla grupy istotne, możemy dostrzec reakcję progową
lub tak zwane "gorące miejsce". To tak, jakby ktoś rzucił bombę - powiedział
coś, czego "nie powinno się" mówić, coś co zakłóca tożsamość grupy lub wykracza
poza nią. Ważne jest, by facylitator zauważył taki punkt i zatrzymał się w nim,
aby sprawa mogła zostać do końca wyrażona i ujaśniona.
Siła i ranga
Świadomość rangi jest ważną częścią pracy ze światem. Ranga jest pewnym rodzajem siły lub władzy, którą osoba posiada wobec innych ludzi. Jest ona sumą czyichś przywilejów. Bardzo często nie jesteśmy swojej rangi świadomi i nieświadomie jej używamy. Dla osób posiadających niższą rangę bywa
to nierzadko bardzo irytujące czy raniące.
Typowe formy rangi
* Ranga społeczna - Siła posiadana przez jednostkę w związku z jej płcią społeczną, rasą, wykształceniem, statusem finansowym, orientację seksualną, narodowością, religią, zdrowiem itd.
* Ranga psychologiczna - Osobista siła, której człowiek nabywa na drodze osobistych doświadczeń, w trakcie radzenia sobie z przeciwnościami losu i wyzwaniami.
* Ranga duchowa - Siła biorąca się z poczucia łączności z czymś boskim, źródłem ducha, Bogiem, Naturą.
